aparataparat
سیمافکر

ویدئو رسانه فرهنگ و سیاست ایران

دسته‌بندی فیلم‌ها

درباره ما

سعید زباکلام به این پرسش که «عقلانیت چیست؟» پاسخی غیرمنتظره می‌دهد!

دانلود

گفت‌وگوی علیرضا سمیعی با سعید زیباکلام - دریچه؛ سری دوم، قسمت ششم

عقلانیت چیست؟

گفت‌وگوی علیرضا سمیعی با سعید زیباکلام - دریچه؛ سری دوم، قسمت ششم

ششمین قسمت از سری دوم برنامه دریچه، گفت‌و‌گویی است با سعید زیباکلام که در سال ۱۳۹۳ صورت گرفته است. زیباکلام در آن زمان کتابی منتشر کرده بود با عنوان «عقل و استدلال و عقلانیت». کتاب شامل تأملاتی است که او ذیلِ برخی آیات قرآن حکیم و نیز، اظهارات بعضی از برجسته‌ترین فیلسوفان و متفکران معاصر غربی داشته است. کتابی که هنوز و بعد از گذشت چندین سال، جزء مهمترین تألیفات این متفکر برجستۀ معاصر محسوب می‌شود.

علیرضا سمیعی با طرح این سوال از مهمان که «آیا اساسا می پذیریم عقلانیت وجود دارد؟» گفت‌وگو را آغاز می‌کند. دکتر زیباکلام با این توضیح که عقلانیت نه تنها شیء و وجود و معیاری برای سنجش اعمال نیست، بلکه با نفی آن و حتی در قدمی فراتر، با طرح اینکه اصلاً گویی چیزی شبیه عدم است، سخن را آغاز می‌کند. زیباکلام معتقد است عقلانیت یک معیار شخصی است و هر کس عقلانی یا ناعقلانی‌بودن را با سنگ محک خود ارزیابی می‌کند. همین امر، دلیل ازهم‌گسیخته و هرجی‌ومرجی دانستن ذهنی توسط ذهنی دیگر است.

او در ادامه در پاسخ به این پرسش که «چطور چیز مبهمی به نام «عقلانیت» که نمی‌تواند به عنوان یک میزان به رسمیت شناخته شود، اینقدر نیرومند است؟» می‌گوید: «عقلانیت تا قبل از قرن ۱۸ اصلا نیرومند نبوده و موضوعیت نداشته است. فیلسوفان نهضت روشنگری چون کانت، هیوم، آدم اسمیت، ژان ژاک روسو و مونتسکیو که بر آن شدند تا طرحی نو برای عالم درافکنند، طرحی بدون استعانت و استمداد به او (خداوند) و آموزه‌های او و  به رسالت و رسل با تکیه بر من و منیت. از اینجاست که «عقلانیت» به عنوان یک «میزان» به این جهت که از افکار خرافی و رسوبات میراث نامطلوب و مضموم جلوگیری کند طرح می‌گردد و متولد می‌شود. اما این طرح برای خود طراحان آن نیز بسیار مبهم است.» او در ادامه توضیح می‌دهد: «ما در نیمه دوم قرن بیستم، متوجه شدیم که نمی‌دانیم عقلانیت چیست و تازه به کار کردن بر روی آن پرداختیم و از هر جهت به سراغش رفتیم به این رسیدیم که عقلانیت هیچ است و وهمی بیش نبوده است.»

دکتر زیباکلام در ادامه بازگو می‌کند که؛ «با مرور تاریخ عقلانیت می‌توان دریافت که عقلانیت نمی‌تواند به عنوان یک نظریه، توجیه واحد و جهان‌شمول برای استفاده همۀ نوع بشر باشد. به گونه‌ای که به مانند یک برچسب باشد و بتوان بر روی مسایلی آن را چسباند و بر روی برخی دیگر نچسباند. این چنین شما به تعداد نظریه‌پردازان این حوزه با نظریه توجیه روبرو هستید، که هر کدام متفاوت با دیگری است.»

عناوین پیشنهادی

ویدئو رسانه سیمافکر، وب سایتی است که از سال ۹۲ تا کنون فعالیت خود را در زمینه فرهنگ، سیاست و علوم انسانی به صورت انتشار ویدئو فیلم، آغاز کرده است. رسالت حقیقی سیمافکر تلاش برای بازگشایی امکان گفت و گو در فضای فکری ایرانِ امروز است.

سردبیر:

محمدرضا علی‌حسینی

شورای سردبیری:

اباصالح تقی‌زاده طبری، سیدباقر نبوی ثالث، محمدرضا هدایتی، محسن خیابانی

تماس با ماارتباط با ما

تمامی حقوق این سایت متعلق به مرکز سینمایی امروز می‌باشد